ปฏิบัติการสำรวจธรรมชาติ: แม่น้ำบ้านเรา

บางปะกง สายน้ำแห่งชีวิต

พื้นที่ชุ่มน้ำ แม่น้ำบางปะกง เป็นแม่น้ำสายสำคัญในจังหวัดปราจีนบุรีและจังหวัดฉะเชิงเทรา มีความยาวประมาณ 231 กิโลเมตร และมีความกว้างในช่วงที่ไหลผ่านเขตเทศบาลเมืองฉะเชิงเทราประมาณ 120 เมตร โดยแม่น้ำบางปะกงเกิดจากการรวมตัวกันของแม่น้ำนครนายกกับแม่น้ำปราจีนบุรีที่ไหลมาบรรจบกันที่บริเวณตําบลบางแตน อําเภอบ้านสร้าง จังหวัดฉะเชิงเทรา ไหลผ่านมาจากทิศเหนือผ่านที่ราบต่ำ ตอนกลางและไหลผ่านตอนล่างลงสู่ทิศใต้และออกสู่อ่าวไทยที่ตําบลปากม้า อําเภอบางคล้า จังหวัดฉะเชิงเทรา ลําน้ำสาขาที่สําคัญ ได้แก่ แม่น้ำนครนายก และคลองท่าลาด

ระบบนิเวศของพื้นที่ปากแม่น้ำบางปะกง เป็นบริเวณที่น้ำจืดและน้ำเค็มผสมกัน โดยมีอิทธิพลของกระแสน้ำขึ้นลงเป็นปัจจัยสำคัญต่อลักษณะทางกายภาพและชีววิทยา และจัดเป็นระบบนิเวศที่มีลักษณะเฉพาะตัว เป็นที่อยู่อาศัย แหล่งอาหาร ที่วางไข่และอนุบาลตัวอ่อนให้กับสัตว์น้ำนานาชนิด เป็นถิ่นอาศัยของโลมาอิรวดี (Orcaella brevirostris) ที่เป็นสัตว์ใกล้สูญพันธุ์ในระดับสากล (Endangered Species) บริเวณปากแม่น้ำบางปะกงจึงเป็นแหล่งทรัพยากรอันอุดมสมบูรณ์และมีคุณค่าต่อการดำรงชีวิตของประชาชนในพื้นที่ ใช้ประโยชน์ได้ทั้งการอุปโภคบริโภค เกษตรกรรม อุตสาหกรรม การคมนาคมทางน้ำ การท่องเที่ยว และเป็นแหล่งประมง ทั้งเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ และประมงชายฝั่งที่สำคัญ

ในช่วงวันแม่น้ำสากล 22-24 กันยายน 2566 นี้ ทั่วโลกจัดกิจกรรม “The Home River Bioblitz 2023” ร่วมกันมากกว่า 80 สายน้ำเพื่อเป็นการขอบคุณนิเวศบริการที่ “สายน้ำ” มอบให้เราฟรี ๆ ไม่ว่าจะเป็นโปรตีนจากปลาและสัตว์น้ำ การป้องกันอุทกภัย ดินตะกอนแสนอุดม น้ำอุปโภคหล่อเลี้ยงผู้คน และนิคมอุตสาหกรรม ฯลฯ โดยในช่วง 3 วันนี้ จะมีการสำรวจแม่น้ำ ลำคลอง และลำธาร เพื่อเก็บข้อมูลความหลากหลายทางชีวภาพ (สัตว์ พืช และมลภาวะ) พร้อมกันทั่วโลก เพื่อตรวจสุขภาพแหล่งน้ำของเราว่ายังใส ไหลเย็นเห็นตัวปลา หรือ “หายใจรวยริน” อย่างไรกันบ้าง

งานปฏิบัติการสำรวจธรรมชาติ (The Home River Bioblitz 2023) สำรวจแม่น้ำที่บ้านเรา จึงจัดขึ้นเพื่อเฉลิมฉลองวันแม่น้ำโลก (World Rivers Day) ที่กำหนดให้ตรงกับวันอาทิตย์ในสัปดาห์ที่ 4 ของเดือนกันยายน ทุก ๆ ปี (อ่านรายละเอียดเพิ่มเติมได้ที่ https://www.homeriverbioblitz.org/ และ https://www.inaturalist.org/projects/home-river-bioblitz-2023-bangpakong-river-th) โดยในปีนี้ สำหรับประเทศไทย Nature Play and Learn Club ได้รับการสนับสนุนจาก Supporters หลายท่านทั้งในรูปแบบองค์กร และรายบุคคล ได้แก่ Thai DENSO Group (กลุ่มบริษัทเด็นโซ่ในประเทศไทย) ศ. พญ. สิริมนต์ ริ้วตระกูล ประเทืองธรรม และผู้ใหญ่ใจดีที่ไม่ประสงค์ออกนาม

เราจึงจัดกิจกรรม “ปฏิบัติการสำรวจธรรมชาติ” : แม่น้ำบ้านเรา ให้ผู้สนใจทุกท่านได้เข้าร่วมกันได้ฟรี!

โดยในงานนี้ภาควิชาชีววิทยา คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล และ Nature Play and Learn Club ร่วมกับองค์กรเครือข่ายจาก 30×30 Thailand Coalition ผู้เชี่ยวชาญด้านระบบนิเวศแหล่งน้ำ นักวิจัย รวมถึงหน่วยงานราชการในท้องถิ่น ดังนี้

เพจ ดูปลา: ปลาน้ำจืด (Freshwater Fish of Thailand)
บางปะกง สายน้ำแห่งชีวิต
บ้านวรางกูร
มหาวิทยาลัยราชภัฏราชนครินทร์
สำนักงานทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม จังหวัดฉะเชิงเทรา
มูลนิธิโลกสีเขียว
Blue Renaissance
กลุ่มมิตรรักบางปะกง (Friends of Bang Pakong)

อยากเชิญชวนทุกคนไปดูปลากันที่ท่าน้ำ ตามหาสัตว์น้ำที่พบได้ตามริมตลิ่ง เช่น นกยาง นกกะเต็น เต่า กบ แมลงปอ ฯลฯ รวมทั้งต้นไม้ริมน้ำที่ยังหลงเหลือ เปิดโอกาสให้เยาวชนและประชาชนทั่วไป ได้เข้ามามีส่วนร่วมในกระบวนการทางวิทยาศาสตร์ผ่านการสังเกต บันทึก และรายงานผล โดยใช้ iNaturalist, Global platform online ในการบันทึกผล

Highlight:

กระบวนการนักวิทยาศาสตร์พลเมือง (Citizen Science)
เรียนรู้ระบบนิเวศในเมือง (Urban Ecology)
สำรวจสิ่งมีชีวิตริมน้ำ/ ในน้ำ (River Ecology)

สถานที่และเวลาในการจัดกิจกรรม โดย Nature Play and Learn Club

on-site: ณ วัดเซนต์ปอล ต.บางตีนเป็ด อ.เมืองฉะเชิงเทรา จ.ฉะเชิงเทรา ในวันเสาร์ที่ 23 กันยายน 2566 เวลา 10.00 – 17.00 น. (ค้นหาสถานที่คลิกที่นี่)
on-site: ณ สวนต้นแม่น้ำบางปะกง ต.กบินทร์ อ.กบินทร์บุรี จ.ปราจีนบุรี ในวันอาทิตย์ที่ 24 กันยายน 2566 เวลา 07.00 – 12.00 น. (ค้นหาสถานที่คลิกที่นี่)

นอกจากนื้ ยังมีแม่น้ำอีก 2 แห่งที่จัดกิจกรรม The Home River Bioblitz 2023 ในประเทศไทยแบบสาธารณะ ได้แก่

1. สำรวจธรรมชาติแม่น้ำแม่กลอง กับทีมห้องเรียนสุดขอบฟ้า

กิจกรรมชีวะตลุมบอนแม่น้ำบ้านเกิด The Home River Bioblitz 2023 วันอาทิตย์ที่ 24 กันยายน 2566 สำรวจความหลากหลายทางชีวภาพของชีวมณฑลในพื้นที่แม่น้ำแม่กลอง แม่น้ำแควอ้อม และคลองวัดกลาง ซึ่งเป็นพื้นที่น้ำจืดในจังหวัดสมุทรสงคราม จับตาความเปลี่ยนแปลงโดยเฉพาะการรุกรานของปลาหมอคางดำ (Blackchin Tilapia: Sarotherodon melanotheron) ที่เป็นสัตว์รุกรานความหลากหลายทางชีวภาพในพื้นที่

ดูข้อมูลเพิ่มเติมของกิจกรรมนี้ได้ที่แฟนเพจเฟซบุ๊ก: https://www.facebook.com/HorizonHomeschool และเว็บไซต์ https://www.inaturalist.org/projects/home-river-bioblitz-2023-mae-klong-river-th

2. สำรวจความหลากหลายทางชีวภาพของแม่น้ำปราณบุรี กับทีมรัก(ษ์)นะแม่น้ำปราณ

มาร่วมเป็นนักวิทยาศาสตร์ภาคพลเมืองร่วมสำรวจสิ่งมีชีวิตในแม่น้ำและริมฝั่งแม่น้ำไปพร้อมกับอาสาสมัครจาก 83 แม่น้ำทั่วโลกไปกับกิจกรรมในโครงการ The Home River Bioblitz 2023 เนื่องในวัน World rivers day ที่แม่น้ำปราณบุรี (Pranburi River) ไปด้วยกันกับศูนย์ศึกษาเรียนรู้ระบบนิเวศป่าชายเลนสิรินาถราชินี (Sirinart Rajini Mangrove Ecosystem Learning Center x Beloved Pranburi River Network) ในวันอาทิตย์ที่ 24 กันยายน 2566

ดูข้อมูลเพิ่มเติมของกิจกรรมนี้ได้ที่แฟนเพจเฟซบุ๊ก: https://www.facebook.com/SirinartCenter หรือสอบถามทางอีเมล rodpai.panisa@gmail.com